Wanneer het deel van de wereld dat boven de poolcirkel ligt drie maanden lang geen zonlicht ziet, in de winter, kan men getuige zijn van een ongeëvenaard natuurverschijnsel. De compacte duisternis van het poolgebied laat in die tijd slechts een paar uur lang een bleek soort daglicht door en het is in deze periode dat je ’s nachts het noorderlicht (ook wel poollicht of Aurora borealis geheten) aan de donkerfluwelen poolhemel kunt zien dansen. Dit dansende licht wordt door velen beschouwd als een van de mooiste, meest spectaculaire en dramatische natuurverschijnselen op deze planeet.

Hierboven een slideshow van het noorderlicht, waarvan ik zelf het vermoeden heb dat niets op deze aarde er wat betreft pure schoonheid aan kan tippen.

Overdreven, natuurlijk, maar zo gaat dat met ongerijmde schoonheid.

Het fenomeen is het best te zien in de buurt van de magnetische polen van de aarde - rond de Noord- en Zuidpol dus. Het noorderlicht komt het hele jaar door voor, maar kan slechts waargenomen worden in een donkere winternacht. Het dramatische, visuele aspect van het noorderlicht zorgde in vroegere tijden voor veel mythen en legenden. De Finse benaming voor het fenomeen, revontulet, betekent namelijk ‘vossenvuren’ en komt voort uit de legende dat het noorderlicht ontstond uit vonken in het bont van vier enorme vossen. Moderne onderzoekers hebben dit adembenemende verschijnsel omschreven als ‘een gewonde draak die vecht voor zijn leven’. In Lapland verschijnt het licht in het midden van de winter met enige regelmaat, met name bij bepaalde weersomstandigheden.

Het Noorderlicht heb ik slechts één keer live aanschouwd. Dankzij heel veel godsgelukkig toeval, in de nacht van oud op nieuw, van 1981 op 1982, op zeven kilometer onder de poolcirkel, bij Jokkmokk in noord-Zweden.
Hoe weet je van 'een fenomeen' dat het van een ‘ongeëvenaarde schoonheid’ is als je het voor de eerste keer ziet? Simpel. Bij het kijken naar fenomenen (dingen, personen) van een dergelijke schoonheid ben je in eerste instantie sprakeloos verbluft. Toch zou dit nog niets hoeven te verklaren, ware het niet dat je op het moment dat je wegkijkt (een moment dat onherroepelijk komt, hoe mooi iets of iemand ook is, of hoe lang je ook kijkt) je direct én het beeld kwijt bent én het intense verlangen hebt om opnieuw te kijken.

Dan weet je dat je schoonheid, in haar zuiverste vorm, aanschouwt.

De eerste maal in mijn leven dat ik een dergelijke ervaring had, was dus in die voor mij onvergetelijke nacht, op een van de koudste plekken op aarde: het was op dat moment minus 41° C. Wis en waarachtig een ware poolnacht! Eenmaal terug in Jokkmokk, waar mijn vriend Roel en ik bij een gatukök iets heel erg heets kochten, brak mijn nieuwe knipportemonneetje in tientallen stukken uiteen. De Zweedse kronen vielen als waardeloze prullen in de sneeuw.
Later in mijn leven kwamen er nog meer onvergetelijke nachten. Maar deze bleef met kop en schouders de koudste én de mooiste!

Naast de slide-show hierboven staan de foto's uit de slideshow apart afgebeeld. Je kunt ze daar aanklikken en in een apart venster ('lichtbox') bekijken.

Zie voor meer info over het poollicht  hier (voor een Noorse site) en hier (voor een Nederlandse site).

Op deze Zweedse site zie je een zogenaamd magnetogram. Dit is een grafiek waarin de activiteit van de zon vastgelegd wordt, op basis van verstoringen in het aardmagnetisch veld. Daalt de waarde van de zwarte lijn tot ongeveer -500, dan is het Poollicht zichtbaar in noord-Zweden. Daalt de waarde echter naar -1000, dan is het Noorderlicht ook in onze streken zichtbaar.

© Kees Bekker, Utrecht, vrijdag 18 maart 2008