Michail Gorbatsjov

Het was een acht uur-journaal ergens in het begin van de jaren tachtig. Ik was bij mijn ouders en op de bank en aan de koffie gezeten keken we. Premier Thatcher regeerde met, zoals dat heet(te) ijzeren hand over het Verenigd Koninkrijk. We zagen beelden van een 'hoge' Sovjetambtenaar die haar een bezoek bracht. Het was geen hoofditem, eerder een flits. Beide hoogwaardigheidsbekleders zagen we van terzijde gefilmd en de Britse premier roemde haar galante gast uit Rusland. De bezoeker stond even stil, lachte naar wat mensen aan de kant en keek daarbij in de camera. Even maar, een blik, meer niet. Als ik op dat moment met mijn ogen had geknipperd, zou ik zijn gezicht waarschijnlijk niet eens gezien hebben. Maar nu had ik het gezien en wat er precies door me heen voerde is me tot op de dag van vandaag niet helemaal duidelijk, maar ik ervoer een schok. Niet van schrik, maar een schok als een uit het niets plotsklaps opschietende steekvlam van hoop: Als die man ooit eens partijleider wordt, dan verandert de wereld, schoot het door me heen. Ik herinner me nog dat ik even vluchtig naar mijn ouders keek, want ik had het idee dat de woorden die ik in mijn gedachten had gehoord, op dat moment letterlijk door iemand uitgesproken werden. Maar mijn vader nam nog eens een slokje koffie en de weerkaart van Europa vulde inmiddels al het scherm. 'Moet je nog een koekje, jongen?' vroeg mijn moeder.

Enkele jaren later, in 1985, werd deze man, Michail Gorbatsjov, partijleider van de Sovjet-Unie.

Het liefst zou ik Gorbatsjov hier ongegeneerd heilig verklaren, want naast Salvador Allende, is hij mijn grootste held. Het is nooit met zoveel woorden te bewijzen, maar ik geloof dat deze man, uiteraard in samenwerking met vele anderen, er persoonlijk voor heeft gezorgd dat onze wereld niet ten onder is gegaan in een nucleair inferno.

Gorbatsjov was de eerste machthebber (Gandhi's impact reikte even ver, maar deze grote man was geen machthebber in politieke zin) ter wereld die, als reactie op de almaar toenemende bewapening van 'de tegenstander', om een en ander 'te pareren', als antwoord niet nog meer bewapening liet volgen, maar integriteit en vertrouwen als wapens inzette. Voor zover ik weet was het de eerste keer in de moderne geschiedenis dat een man met een macht als hij had niet toegaf aan de eeuwigdurende Pavlovreactie van 'jij wapens, dan wij meer wapens'.

Gorbatsjov's 'ik begin met een stap terug te zetten-houding' is door cynici vaak uitgelegd met het argument dat hij dergelijke stappen terug wel 'moest doen', omdat de Sovjet-Unie een diepe economische malaise doormaakte, omdat de schatkist volkomen leeg was en, vooral, omdat de Amerikanen hen in militair opzicht volledig voorbijgestreefd waren en hun koppositie steeds verder versterkten.

Ik geloof hier echter niets van, dit is simpelweg het omdraaien van feiten. Gorbatsjov stond in eerste instantie op het standpunt dat er sowieso een einde moest komen aan de bewapeningswedloop. Waarom? Eenvoudig omdat mensen hem aan het hart gingen. Om het anders en duidelijker te zeggen: uit liefde.

In het verlengde van, als 'handig' nevendoel naast zijn inspanningen om met de Amerikaanse president Reagan een overeenkomst op nucleair gebied te bereiken, kregen de Sovjets lucht en begon de Russische economie, die tot dan toe vooral op militaire leest geschoeid geweest was, allengs meer uit haar diepe dal te klimmen. Maar dit laatste was het (mede)gevolg van zijn handelingen, het was niet de intentie waarmee hij zijn (onder)handelingen begon. Die was, zoals al gezegd, liefde.

Nadat er een aantal overeenkomsten gesloten waren, die de wereld daadwerkelijk veiliger maakten en nadat in het kielzog van zijn openheid (glasnost) naar de Sovjetburger toe een leger aan eisen en verlangens op zijn bord gelegd werden, besefte hij dat de tijd van het (Sovjet-) Communisme voorbij was. In 1990 ontving hij de Nobelprijs voor de Vrede; op tweede kerstdag 1991 trad hij af en hield de Sovjet-Unie de facto op te bestaan.

Zonder dat de planeet een nucleaire brand had ondergaan en zonder (overdadig) bloedvergieten in zijn eigen Unie, had Gorbatsjov de mensheid op vooral vreedzame wijze de jaren negentig in weten te leiden. Vergeleken met vrijwel alle toekomstscenario's van voor zijn aantreden in 1985, is die prestatie niets minder dan een bijna niet te bevatten wonder.

Een fantastische man, een Echte Held, Michail Sergejevitsj Gorbatsjov.

Zie ook:

http://nl.wikipedia.org/wiki/Michail_Gorbatsjov en: http://www.sdnl.nl/gorby.htm

© Kees Bekker, Utrecht,  januari 2009